Wat is eczeem en wat kun je ertegen doen?

Eczeem is een veelvoorkomende huidaandoening waarbij je huid droog, rood, schilferig en jeukend kan worden. Het verloopt vaak in periodes: een tijd gaat het beter, daarna kan het weer opvlammen (“flare”). Het goede nieuws: met de juiste aanpak krijg je eczeem bij veel mensen goed onder controle.

Dit artikel helpt je met een praktisch stappenplan. Twijfel je aan de diagnose, is het ernstig, of zijn er tekenen van infectie? Neem dan contact op met je huisarts.

Wat is eczeem precies?

“Eczeem” is een verzamelnaam voor huidontstekingen. De bekendste vormen:

• • Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem): vaak al vanaf jonge leeftijd, soms in combinatie met astma/hooikoorts.

• • Contacteczeem: door irritatie (bijv. veel wassen, schoonmaakmiddelen) of allergie (bijv. parfum, conserveringsmiddelen, nikkel).

• • Andere varianten bestaan ook (zoals seborroïsch eczeem).

Bij eczeem is je huidbarrière kwetsbaarder. Daardoor verliest je huid sneller vocht, raakt makkelijker geïrriteerd en kan het immuunsysteem in de huid sneller “aan” gaan. Emollients/basiszalven zijn daarom de basis van de behandeling.

Hoe herken je eczeem?

Veelvoorkomende klachten:

• • Jeuk (vaak het meest storend)

• • Droge, ruwe of schilferige huid

• • Roodheid en soms kleine bultjes

• • Kloven (vooral handen)

• • Bij een flare: meer rood, meer jeuk, soms nattend

Locaties verschillen per persoon (handen, elleboogholtes/knieholtes, gezicht/nek, romp).

Wat kun je ertegen doen? Het stappenplan

Stap 1: Herstel en bescherm je huidbarrière (elke dag)

De basis bij eczeem is consequent smeren met een basiszalf/emollient:

• • Smeer minstens 1× per dag, liever vaker.

• • Smeer ook op “rustige” huid: eczeem is onderhoud.

• • Altijd na douchen/baden smeren (liefst binnen enkele minuten).

Praktische tip: zet een pompje of tube op vaste plekken (badkamer, nachtkastje, tas/werk). Dat maakt volhouden makkelijker.

Stap 2: Douche- en wasroutine die eczeem rustig houdt

• • Douche lauw en kort.

• • Gebruik zo min mogelijk “gewone” zeep; kies liever een zeepvervanger/emollient wash als je huid snel uitdroogt.

• • Dep je huid droog (niet hard wrijven) en smeer daarna.

Let op: sommige producten (zoals “aqueous cream”) kunnen bij eczeem prikken als leave-on; ze worden soms wél als zeepvervanger genoemd, maar niet altijd prettig als dagelijkse crème.

Stap 3: Tijdens een opvlamming: rem de ontsteking (met je behandelaar)

Bij een flare is alleen smeren soms niet genoeg. Dan wordt vaak een medicijnzalf ingezet (meestal een topische corticosteroïd, “hormoonzalf”), soms een calcineurineremmer (bijv. op gezicht/plooi). Dit hoort bij een stapsgewijze aanpak (step-up/step-down).

Belangrijk bij combineren met basiszalf

• • Gebruik basiszalf en medicijnzalf op verschillende momenten (bijv. basiszalf ’s ochtends, medicijnzalf ’s avonds).

• • Wacht idealiter ongeveer 30 minuten tussen medicijnzalf en basiszalf op dezelfde plek (zodat je medicijnzalf goed kan werken). NICE

• • Meng medicijnzalf niet “door” je basiszalf heen, tenzij een arts dat expliciet zegt.

• • Laat je bij medicijnzalven goed instrueren (hoeveel, hoe lang, waar wel/niet).

Stap 4: Verminder triggers (zonder je leven op pauze te zetten)

Veelvoorkomende triggers:

• • Veel handen wassen / schoonmaakmiddelen

• • Wol of kriebelstoffen, schurende kleding

• • Warmte, zweten

• • Stress en slaaptekort

• • Geurstoffen/parfum in verzorgingsproducten

Kies 1–2 aanpassingen tegelijk (anders weet je niet wat werkt). In richtlijnen wordt vaak aangeraden om vooral te letten op kledingkeuze (katoen/bamboe/zijde) en temperatuur/luchtvochtigheid in huis.

Stap 5: Als je veel krabt (en het escaleert): doorbreek de jeuk-krab-cirkel

• • Houd nagels kort, smeer extra voor het slapen.

• • Bij hevige flares kan wet-wrap therapie (natte verbanden over zalf) helpen, meestal met begeleiding/instructie.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Neem contact op als:

• • je eczeem snel erger wordt of je dagelijkse leven/slaap verstoort

• • je denkt aan infectie: toenemende pijn/warmte, pus, gele korsten, snel uitbreidende roodheid, of koorts

• • het eczeem rond ogen/gezicht zit en niet snel verbetert

• • je twijfelt of het eczeem is (of mogelijk psoriasis/schimmel/contactallergie)